बेडूक – Frog Information in Marathi

Frog Information in Marathi बेडूक हा एक लहान प्राणी आहे जो त्याच्या चांगल्या प्रकारे लांब उड्या मारण्याच्या कौशल्यासाठी प्रसिद्ध आहे. बेडूक टोड या प्रजातीसारखाच भासतो. तथापि, बेडकाची त्वचा गुळगुळीत आणि पाय लांब असतात तर टोडची त्वचा उबदार आणि पाय लहान असतात.

Frog Information in Marathi

Frog Information in Marathi बेडूक माहिती मराठी

अत्यंत थंड ठिकाणी वगळता संपूर्ण जगभरात बेडूक आढळतात. ते पावसाळी प्रदेशात सर्वात जास्त आढळतात. बेडूक उभयचर प्राणी आहेत, याचा अर्थ ते पाण्यामध्ये आणि जमिनीवरही राहू शकतात. बरेच बेडूक आपले बहुतेक जीवन पाण्यात घालवतात. काही भूमिगत बिळांमध्ये किंवा झाडामध्ये राहतात.

वैज्ञानिक वर्गीकरण
किंगडम अ‍ॅनिमलिया
फायलम कॉरडाटा
वर्ग अ‍ॅम्फीबिया
क्लेड सॅलिंटिया
ऑर्डर अनुरा डुमरिल, 1806 (अ‍ॅनोरेस म्हणून)
सबऑर्डर आर्चीओबाट्राकीया,
मेसोबाट्राकीया,
नियोबाट्राकीया

बेडकाला गुळगुळीत त्वचा आणि मोठे फुगणारे डोळे असतात. त्याचे मागील पाय त्याच्या पुढच्या पायांपेक्षा दुप्पट मोठे असतात. झेप घेण्यास आणि पोहण्यास त्यांचे मागील पाय मदत करतात. झाडांमध्ये राहणाऱ्या बेडकांच्या बोटांच्या कोपऱ्यांवर चिकट डिस्क असतात. या डिस्क त्यांना निसरड्या पृष्ठभागावर चढण्यास मदत करतात.

बरेच बेडूक छोटे असतात. ते एक इंच (2.5 सेंटीमीटर) पेक्षा कमी लांब असू शकतात. सर्वात मोठे बेडूक सुमारे एक फूट (30 सेंटीमीटर) लांब असतात. बहुतेक बेडूक हिरवे, तपकिरी, राखाडी किंवा पिवळे असतात. काही चमकदार रंगाचे असतात.

बेडूक आपली लांबलचक चिकट जीभ बाहेर काढून शिकार करतो. बहुतेक बेडूक किडे व जंत खातात. काही इतर बेडूक उंदीर आणि सरपटणारे प्राणी देखील खातात.

बेडकांच्या त्वचेत विष तयार करणाऱ्या ग्रंथी असतात. परंतु हे विष साप, पक्षी आणि इतर शत्रूंपासून त्यांचे संरक्षण करीत नाही. त्याऐवजी, बेडूक बहुतेकदा त्यांच्या सभोवतालच्या मिश्रणाने त्यांचे संरक्षण करतात.

Also Read:  बैल - Ox Information in Marathi

बेडूक सहसा त्यांची अंडी पाण्यात घालतात. तेथे शेकडो किंवा हजारो अंडी असू शकतात. काही आठवड्यांत अंडी फडफडतात आणि त्यांचे रुपांतर टेडपोल्समध्ये होते. टेडपोल्स हे मास्यासारखे प्राणी आहेत जे फुफ्फुसांऐवजी गिलमध्ये (जलचर प्राण्यांमध्ये श्वास घेण्यासाठी असलेला अवयव) श्वास घेतात. प्रौढ बेडूक होण्यासाठी, एक टॅडपोल आपली शेपटी गमावतो आणि फुफ्फुसे आणि अंग विकसित करतो.


बेडकांबद्दल आश्चर्यकारक तथ्य (Amazing Facts About the Frog)

  1. बेडकांच्या 5000 हून अधिक प्रजाती आहेत.
  2. बेडूक आपल्या त्वचेद्वारे पाणी शोषून घेतात त्यामुळे त्यांना पाणी पिण्याची गरज भासत नाही.
  3. बेडकांचा आवाज त्यांच्या प्रजातींसाठी अनन्य आहे बेडकाचा आवाज इतर बेडूक एक मैल दूरपर्यंत ऐकू शकतात.
  4. काही बेडूक त्यांच्या स्वत: च्या शरीराच्या लांबीपेक्षा 20 पटीने जास्त लांब उडी मारू शकतात, हे मानवाच्या 30 मीटरपर्यंत उडी मारण्यासारखे आहे.
  5. त्यांच्या पारगम्य त्वचेमुळे बेडूक आणि इतर उभयचर हे पर्यावरणाच्या व्यापक आरोग्याचे उत्कृष्ट जैविक संकेतक आहेत.
  6. इजिप्तमध्ये बेडूक हे जीवनाचे आणि प्रजननाचे प्रतीक आहे, आणि इजिप्शियन पौराणिक कथेमध्ये हेगेट एक बेडूक-देवी आहे जी प्रजनन क्षमता दर्शवते.

बेडकाचे जीवनचक्र (The Lifecycle of a Frog)

जीवन चक्र म्हणजे जीवनातील टप्पे किंवा जिवंत असतानाच्या अवस्थेत बदल होय. जीवन चक्र जीवनाच्या प्रत्येक नवीन पिढीसाठी स्वतःचीच पुनरावृत्ती करते. एक बेडूक जीवनाच्या पाच टप्प्यातून जातो. प्रत्येक टप्प्यात त्याच्यात बदल होतो.

प्राणी जीवनाच्या चक्रात होणाऱ्या बदलासाठी मेटामॉर्फोसिस हा आणखी एक शब्द आहे. बेडकाच्या मेटामॉर्फोसिस दरम्यान, एक अंडे दिले जाईल , जे आधी मागचे पाय आणि नंतर पुढचे पाय विकसित करेल आणि मग प्रौढ बेडूक बनेल! बेडूक त्याच्या आयुष्यात कसा विकसित होतो याबद्दल खालील प्रक्रिया पहा.

पहिला टप्पा: अंडी (Egg)

बेडूक फलित अंडी घालतात. त्यातूनच नवीन बेडूक जन्माला येतात. मादी बेडूक एकावेळी 4000 अंडी घालू शकते! अंडी पाण्यावर जेली मास किंवा क्लस्टरमध्ये तरंगतात. अंडी एक ते तीन आठवड्यांत अंड्याचे टेडपोल म्हणजे अगदी लहान बेडकामध्ये रुपांतर होते!

Also Read:  घोडा - Horse Information in Marathi

दुसरा टप्पा: टेडपोल (Tadpole)

मग अंड्यातून एक टेडपोल (अगदी लहान बेडूक) बाहेर येतो. जेव्हा टेडपोल बाहेर येतो तेव्हा तो माशासारखा दिसतो. टेडपोल हा पाण्यात राहतो. तो श्वास घेण्यासाठी गिलचा(जलचर प्राण्यामध्ये श्वास घेण्यासाठी असलेला अवयव) वापर करतो आणि त्यांला पाय नसतात. टेडपोल पाण्यातून पोहते, वनस्पती आणि शैवाल खातो आणि अनेक आठवडे वाढतो.

तिसरा टप्पा: फ्रोगलेट (Froglet)

यांनतर, टेडपोल फुफ्फुसांचा विकास करण्यास सुरवात करतो जेणेकरून जेव्हा तो बेडूक होईल तेव्हा तो पाण्यातून बाहेर गेल्यावर श्वास घेण्यास सक्षम असेल. यादरम्यान टेडपोलचे मागचे दोन पाय वाढू लागतात. या टप्प्यावर, टेडपोलला आता फ्रोगलेट मानले जाऊ शकते. फ्रोगलेट फक्त पोहण्याबरोबरच झेप घेऊ शकते. जरी फ्रोगलेट थोडासा बेडकासारखा दिसतो तरीही त्याला खूप लांब शेपूट असते!

चौथा टप्पा: तरुण बेडूक (Young Frog)

यांनतर फ्रोगलेटच्या पुढच्या दोन पायांचा विकास होण्यास सुरुवात होते आणि त्याची लांब शेपटी लहान व्हायला सुरुवात होते. टेडपोल आपल्या शेपटीत साठविलेले पोषण आहार म्हणून वापरतात, म्हणून त्याची शेपूट पूर्णपणे जाईपर्यंत, त्याला खाण्यासाठी इतर कशाचीही गरज नसते! मग त्याच्या शेपटीचा फक्त थोडासा कडा बाकी राहत्तो आणि या अवस्थेत आपण फ्रोगलेटला एक तरुण बेडूक म्हणू शकतो. यानंतर तो पहिल्यांदाच पाण्याबाहेर आणि कोरड्या जमिनीवर जातो. पण तरुण बेडूक अजूनही फारच लहान असतो.

पाचवा टप्पा: प्रौढ बेडूक (Adult Frog)

बेडकाची शेपटी अखेरीस पूर्णपणे अदृश्य होते आणि तो पाण्यातील वनस्पतीऐवजी कीटक खाण्यास सुरवात करतो. प्रौढ होण्यासाठी तरुण बेडूक सुमारे 2-4 वर्षे वाढतो. प्रौढ बेडूक नंतर अंडी देतात आणि अधिक टेडपोल्स जन्माला येतात आणि पुन्हा हे चक्र सुरू होते!


बेडूक आणि टोड मधील फरक (The Difference Between Frog And Toad)

  • आपण बहुतेक टोड आणि बेडकांमधील फरक त्यांच्या त्वचेच्या आणि पायांच्या रचनेद्वारे सांगू शकतो. दोन्ही उभयचर प्राण्यांमध्ये साम्य आहे पण त्यांच्यामध्ये काही महत्त्वाचे फरकही आहेत.
  • बहुतेक बेडकांमध्ये लांब पाय आणि गुळगुळीत कातडे श्लेष्मामध्ये झाकलेले असते. तर टॉडमध्ये सामान्यत: लहान पाय आणि खरबरीत जाड कातडे असते.
  • आणि टोड सामान्यत: लांब अंडी देतात तर बेडूक अंडी द्राक्षेच्या गुच्छांसारखे दिसतात.
  • एक्सप्लोरेटोरियम या सॅन फ्रान्सिस्को विज्ञान संग्रहालयाच्या मते, असे काही बेडूक आहेत ज्यांची त्वचा मस्साने झाकून ठेवलेली असते, गुळगुळीत, पातळ त्वचा असलेले टोड्स असतात. आणि बर्‍याच प्रजाती कोणत्याही श्रेणीमध्ये तितक्याच सजगतेने बसतात.
Also Read:  चित्ता - Cheetah Information in Marathi

बेडूकामध्ये गॅस्ट्रूलेशन (Gastrulation in Frog)

गॅस्ट्रूलेशन या प्रक्रियेद्वारे ब्लास्ट्युला गॅस्ट्रुला नावाच्या टप्प्यात जाते. एखाद्या प्राण्याच्या ओव्हजेनेटिक प्रक्रियेमध्ये ही प्रक्रिया अत्यंत महत्त्वपूर्ण आहे, कारण या टप्प्यात भविष्यातील प्रक्रियेचे निराकरण होते.

या गंभीर आणि डायनॅमिक प्रक्रियेदरम्यान ब्लास्ट्युलाचे मुख्य गृहीत धरुन अवयव-बनवणारे क्षेत्र अशा रीतीने पुनर्गठित होतात ज्यायोगे त्यांचे प्रजातीच्या मूलभूत शरीरयोजनात रूपांतर होते. गॅस्ट्रूलेशन मूलत: गर्भाच्या एका ठिकाणाहून दुसर्‍या ठिकाणी पेशींच्या स्थलांतरणाचा एक उपकेंद्र आहे. पेशींच्या हालचालींबरोबरच, न्युक्लीयर विभक्तता देखील लक्षात येते.


बेडूकामध्ये श्वसन (Respiration in the Frog)

बेडकाच्या शरीरावर तीन श्वासोच्छवासाचे पृष्ठभाग असतात ज्याचा वापर ते आसपासच्या क्षेत्रासह वायूची देवाणघेवाण करण्यासाठी करतात. हे पृष्ठभाग त्वचा, फुफ्फुसात आणि तोंडाच्या अस्तरांवर असतात.

पूर्णपणे बुडलेल्या असताना बेडूकची सर्व श्वसन त्वचेद्वारे होते. त्वचेवर पातळ पडदायुक्त ऊतक बनते  जे पाण्याकरिता अगदी प्रवेशयोग्य असते आणि रक्तवाहिन्यांचे एक मोठे नेटवर्क असते. पातळ पडदायुक्त त्वचेमुळे श्वसन वायू त्यांच्या रक्तवाहिन्या आणि सभोवतालच्या ग्रेडियंटमध्ये सहजतेने पसरतात. बेडूक पाण्याबाहेर पडल्यास त्वचेतील श्लेष्मल ग्रंथी बेडूक ओलसर ठेवतात, ज्यामुळे हवेपासून विसर्जित ऑक्सिजन शोषण्यास मदत होते.

बेडूक माणसासारखा त्यांच्या नाकपुड्यांमधून आणि त्यांच्या फुफ्फुसांमध्ये हवा भरून श्वास घेऊ शकतो. पण त्याची फुफ्फुसांमध्ये हवा घेण्याची यंत्रणा मानवांपेक्षा वेगळी आहे. बेड्कांमध्ये डायाफ्राम नसतात, जे मानवांमध्ये फुफ्फुसातील दाब कमी करून छातीत हवा भरण्यात मदत करतात.


बेडकांमधील रक्ताभिसरण प्रक्रिया (Circulatory system of Frog)

बेडकांमधील रक्ताभिसरण प्रणालीमध्ये खालील प्रणालींचा समावेश आहे.

1. हृदय

  • धमनी प्रणाली
  • शिरासंबंधी प्रणाली

2. रक्त

3. लसीका प्रणाली

सर्व मुख्य द्रव आणि वायूयुक्त पदार्थ जिवंत ऊतकांपर्यंत पोहचविणे हे त्यांचे मुख्य कार्य आहे. हे चयापचयातील द्रव आणि वायूयुक्त कचरा निर्मूलन अवयवांपर्यंत आणण्याचे कामदेखील करतात.


काय शिकलात?

आज आपण Frog Information in Marathi बेडूक माहिती मराठीत पहिली आहे. पोस्ट वाचल्याबद्दल मनापासून धन्यवाद.


Share: 10

About Author:

Marathi Encyclopedia ही अशी जागा आहे, जिथे तुम्हाला सर्व प्रकारची माहिती उत्तम रीतीने मराठीमध्ये उपलब्ध करून देण्याचा आम्ही पुरेपूर प्रयत्न करतो. आम्ही नेहमी तुम्हाला खरी आणि खात्रीपूर्ण माहिती पुरवतो.

Leave a Comment