जगदीश चंद्र बोस – Jagdish Chandra Bose Information in Marathi

Jagdish Chandra Bose Information in Marathi जगदीशचंद्र बोस यांचा जन्म 30 नोव्हेंबर 1858 रोजी बंगालमध्ये म्हणजे आताच्या बांगलादेशात झाला. त्यांचे वडील भगवानचंद्र बोस हे ब्राह्मो समाजाचे नेते होते. जगदीशचंद्र बोस यांचे पालन पोषण शुद्ध भारतीय परंपरा आणि संस्कृतीबद्ध असलेल्या घरात झाले.

Jagdish Chandra Bose Information in Marathi

Jagdish Chandra Bose Information in Marathi जगदीश चंद्र बोस माहिती मराठी

जगदीशचंद्र बोस यांनी कलकत्ता विद्यापीठात भौतिकशास्त्राचा अभ्यास केल्यानंतर केंब्रिज विद्यापीठात शिक्षण घेतले. 1884 मध्ये केंब्रिज विद्यापीठातून B.Sc.ची पदवी घेऊन ते भारतात परत आले. जीवशास्त्र आणि भौतिकशास्त्रात त्यांनी बरेच शोध लावले. त्यांनी सिद्ध करून दाखवले की वनस्पतींमध्येही भावना असतात. त्यांना संशोधनादरम्यान कळले की थोड्या कालावधीनंतर धातूही थकतो. वनस्पतींची वाढ मोजण्यासाठी त्यांनी एक मशीन शोधून काढली.

Also Read: After 10th courses list for girl


जगदीश चंद्र बोसांचे चरित्र (Biography of Jagdish Chandra Bose)

जन्म 30 नोव्हेंबर 1858, बिक्रमपूर, बंगाल प्रेसीडेंसी, ब्रिटिश भारत (आता मुंशीगंज, बांगलादेश)
मृत्यू 23 नोव्हेंबर 1937 (वय 78) गिरीडीह, बंगाल प्रेसीडेंसी, ब्रिटिश भारत (आता गिरीडीह, झारखंड, भारत)
शिक्षण सेंट झेवियर्स कॉलेज, कलकत्ता (BA) क्राइस्ट्स कॉलेज, केंब्रिज (BA)
युनिव्हर्सिटी कॉलेज लंडन (BSc, DSc)
कामाचे क्षेत्र मिलीमीटर वेव्हसाठी ज्ञात,
रेडिओ,
क्रिसोग्राफ (Crescograph),
जीवशास्त्रामध्ये योगदान
क्रिस्टल रेडिओ (Crystal radio),
क्रिस्टल डिटेक्टर (Crystal detector)
पत्नी अबला बोस
पुरस्कार कम्प्यानिअन ऑफ द ऑर्डर ऑफ इंडियन एम्पायर (सीआयई) (1903),
कम्प्यानिअन ऑफ द ऑर्डर द स्टार ऑफ इंडिया (सीएसआय) (1911),
नाइट बॅचलर (1917)
वैज्ञानिक कारकीर्द विषय – फिजिक्स, बायोफिजिक्स, जीवशास्त्र, वनस्पतीशास्त्र
शिक्षण संस्था कलकत्ता विद्यापीठ,
केंब्रिज विद्यापीठ,
लंडन विद्यापीठ
शैक्षणिक सल्लागार जॉन स्ट्रट (रेले)
उल्लेखनीय विद्यार्थी सत्येंद्र नाथ बोस,
मेघनाद साहा,
प्रशांत चंद्र,
महालनोबिससिसिरकुमार मित्र,
देबेन्द्र मोहन बोस
Also Read:  अलेस्सांद्रो व्होल्टा - Alessandro Volta Information in Marathi

जगदीश चंद्र बोस यांचे अविष्कार (Inventions of Jagdish Chandra Bose)

जगदीशचंद्र बोस हे रेडिओ आणि मायक्रोवेव्ह ऑप्टिक्सच्या संशोधनात अग्रेसर होते, त्यांनी वनस्पती विज्ञानात महत्त्वपूर्ण योगदान दिले आणि भारतीय उपखंडात प्रायोगिक विज्ञानाचा पाया घातला. आयईईईने (IEEE) त्यांना फादर ऑफ रेडीओ सायन्स म्हणून संबोधले. त्यांना बंगाली विज्ञान कल्पकतेचा जनक मानले जाते, तसेच त्यांनी वनस्पतींच्या वाढीचे मोजमाप करण्यासाठी क्रेस्कोग्राफ नावाचे उपकरण देखील शोधले.

क्रेस्कोग्राफ (Crescograph)

क्रेस्कोग्राफ हे वनस्पतींमध्ये वाढ मोजण्यासाठी एक साधन आहे. सर जगदीशचंद्र बोस यांनी 20 व्या शतकाच्या उत्तरार्धात याचा शोध लावला होता. क्रिस्कोग्राफ वनस्पतीची मुळांच्या हालचाली रेकॉर्ड करण्यासाठी क्लॉकवर्क गिअर्स आणि स्मोक्ड ग्लास प्लेट वापरते.

हॉर्न अन्टेना (Horn antenna)

हॉर्न अन्टेना किंवा मायक्रोवेव्ह हॉर्न एक अँटेना आहे ज्यामध्ये बीममध्ये रेडिओच्या तरंगांना दिशा देण्यासाठी शिंगासारख्या आकाराची चमकणारी मेटल वेव्हगाईड असते. 300 मेगाहर्ट्झपेक्षा जास्त यूएचएफ आणि मायक्रोवेव्ह फ्रिक्वेन्सीजमध्ये हॉर्नचा अँटेना म्हणून मोठ्या प्रमाणात वापर केला जातो.


जगदीश चंद्र बोसांबद्दल आश्चर्यकारक तथ्य (Interesting Facts About Jagadish Chandra Bose)

  1. जगदीशचंद्र बोस यांना भारतीय नागरी सेवेच्या तयारीसाठी इंग्लंडला जायचे होते पण त्याचा मुलगा विद्वान व्हावा अशी इच्छा असल्यामुळे वडिलांनी त्यांना परवानगी दिली नाही.
  2. त्यांना केंब्रिज विद्यापीठातून बी.ए., लंडन विद्यापीठातून बी.एस.सी. आणि युनिव्हर्सिटी कॉलेज लंडनमधून डी.एस.सी.ची पदवी मिळाली.
  3. त्यांनी एक प्रसिद्ध समाजसेवक अबला बोस यांच्याशी लग्न केले.
  4. जगदीशचंद्र बोस हे बंगाली विज्ञान कल्पकतेचे (Bengali science fiction) जनक देखील आहेत. 1819 मध्ये त्यांनी निरुद्देशेर कहिनी लिहिली, जी बंगाली विज्ञान कल्पकतेतील त्यांचे पहिले काम होते.
  5. त्याच्या सर्वात मोठ्या योगदानापैकी एक म्हणजे वनस्पतींमध्ये विविध उत्तेजनांच्या विद्युतीय स्वरूपाचे प्रदर्शन होते, जे त्यापूर्वी रसायनिक स्वरूपाचे मानले जायचे.
  6. वनस्पती ऊतकांमधील मायक्रोवेव्हच्या कृतीचा अभ्यास करणारे ते पहिले व्यक्ती होते.
  7. रेडिओ वेव्ह्स शोधण्यासाठी सेमी-कंडक्टर जंक्शनचा वापर करणारे बोस हे सर्वप्रथम होते आणि त्यांनी अनेक मायक्रोवेव्ह घटकांचे शोध लावले.
  8. त्यांनी क्रेस्कोग्राफचा शोध लावला, ज्यामुळे वनस्पतींच्या वाढीचे मोजमाप केले जाऊ शकते.
  9. त्यांनी स्वयंचलित रेकॉर्डर तयार केले जे झाडाच्या लहान हालचालीही नोंदवू शकतात. त्यांनी याला पॉवर ऑफ फीलीन्ग्स असे म्हटले.
  10. जीवशास्त्रज्ञ, वनस्पतिशास्त्रज्ञ आणि पुरातत्वशास्त्रज्ञ असलेल्या बोसांच्या नावावर चंद्रावर एक खड्डा आहे. बोस यांच्या नावाचा हा चंद्रावरील खड्डा चंद्राच्या दक्षिण गोलार्धात स्थित आहे.
Also Read:  गॅलीलियो गॅलिली - Galileo Galilei Information in Marathi

जगदीश चंद्र बोस यांचे विचार (Jagadish Chandra Bose Quotes)

  1. “मन ही खरी प्रयोगशाळा आहे, जिथे आपण भ्रमांच्या मागे सत्याचे नियम उघड करतो.”
  2. “जगाच्या सर्व बदलत्या स्वरूपात, ज्यांना काही अभूतपूर्व दिसत आहे, त्यांच्याकडे ते चिरंतन सत्य आहे, जे दुसरे कोणाकडेच नाही.”
  3. “13 व्या वर्षी मला समजले की मी इलेक्ट्रॉनिकमध्ये काहीही ठीक करू शकतो. हे आश्चर्यकारक होते, मी ते करू शकलो. मी रेडिओ दुरुस्त करण्याचा व्यवसाय सुरू केला आणि फिलाडेल्फियामध्ये प्रसिद्ध झालो.”

जगदीशचंद्र बोस एक्वेरियम सूरत (Jagdishchandra Bose Aquarium Surat)

जगदीश चंद्र बोस मत्स्यालय हे गुजरातमधील सूरत येथील पाल परिसरात आहे. हे देशातील सर्वात पहिले पाण्याखालील मत्स्यालय आहे आणि बंगाली शास्त्रज्ञ जगदीशचंद्र बोस यांच्या नावावर समर्पित आहे. नरेंद्र मोदी यांच्या हस्ते 1 मार्च 2014 रोजी या मत्स्यालयाचे उद्घाटन झाले.

हे मत्स्यालय 52 टँकमध्ये असलेल्या 100 पेक्षा जास्त प्रजातींच्या माशांचे घर आहे. प्रजातींच्या आवश्यकतेनुसार अ‍ॅक्वास्केपिंग चालू आहे आणि प्रत्येक टँकमध्ये प्रजातींच्या आवश्यकतेनुसार नैसर्गिक वातावरण तयार केले जाते.


नंतरचे जीवन आणि निधन (Later Life and Death)

बोस यांनी दोन नामांकित पुस्तकांचे लेखन केले; ‘द लिव्हिंग अ‍ॅण्ड नॉन लिव्हिंग’ (1902) आणि ‘द नर्व्हस मेकांनीसम ऑफ प्लांट्स’ (1926). रेडिओ लहरींच्या वर्तणुकीवरही त्यांनी विस्तृत संशोधन केले. बहुधा वनस्पती भौतिकशास्त्रज्ञ म्हणून ओळखले जाणारे बोस हे प्रत्यक्षात भौतिकशास्त्रज्ञ होते. बोस यांनी रेडिओ लहरी शोधण्यासाठी ‘कोहेरर’ नावाच्या दुसर्‍या उपकरणामध्ये सुधारणा केल्या.

1917 मध्ये त्यांना नाइट हा किताब प्राप्त झाला आणि 1920 मध्ये रॉयल सोसायटीचे फेलो म्हणून त्यांना निवडले. 23 नोव्हेंबर 1937 रोजी, भारताच्या गिरीडीह येथे त्यांचे वयाच्या 78 व्या वर्षी निधन झाले.


काय शिकलात?

आज आपण Jagdish Chandra Bose Information in Marathi जगदीश चंद्र बोस माहिती मराठीत पहिली आहे. पोस्ट वाचल्याबद्दल मनापासून धन्यवाद.

Also Read:  अलेस्सांद्रो व्होल्टा - Alessandro Volta Information in Marathi

Share: 10

About Author:

Marathi Encyclopedia ही अशी जागा आहे, जिथे तुम्हाला सर्व प्रकारची माहिती उत्तम रीतीने मराठीमध्ये उपलब्ध करून देण्याचा आम्ही पुरेपूर प्रयत्न करतो. आम्ही नेहमी तुम्हाला खरी आणि खात्रीपूर्ण माहिती पुरवतो.

Leave a Comment