बैल – Ox Information in Marathi

Ox Information in Marathi बैल सामान्यत: प्रौढ नर गुरांना म्हटले जाते. बैलांचा उपयोग नांगरणीसाठी, धान्याच्या मळणीसाठी वाहतुकीसाठी, आणि धान्य पीसणार्‍या किंवा सिंचन पुरवठा करणार्‍या मशीन्ससाठी केला जातो. जंगलातील झाडांची लाकडे आणि फांद्या वाहून नेण्यासाठी देखील बैलांचा वापर केला जाऊ शकतो.

Ox Information in Marathi

Ox Information in Marathi बैल माहिती मराठी

बैल सहसा जोड्यांमध्ये काम करतात. हलक्या वस्तूंच्या वाहतुकीसाठी फक्त एक जोडी आवश्यक असू शकते, तर जड काम करण्यासाठी एकापेक्षा जोड्या आवश्यकतेनुसार वापरल्या जातात. अधिक जड कामासाठी कदाचित नऊ किंवा दहा जोड्यांपेक्षा जास्त बैलांचा वापर केला जाऊ शकतो.

वैज्ञानिक वर्गीकरण
संवर्धन स्थिती पाळीव
किंगडम अ‍ॅनिमलिया
फायलम कॉरडाटा
वर्ग सस्तन प्राणी
ऑर्डर आर्टिओडॅक्टिला
कुटुंब बोविडे
उपकुटुंब बोविने
प्रजाती बी टोरस
द्विपदी नाव बोस टोरस

बैलाबद्दल रोचक तथ्ये (Interesting facts about Ox)

  1. पूर्वीच्या काळी वेगवेगळ्या ठिकाणी जाण्यासाठी आवश्यक असल्यास बैलगाडीचा वापर केला जाई.
  2. बैल शेतातील गवत बरीच तास चरू शकतात.
  3. ई.स.पू. 4000 पासून मानवांनी बैलांचा वापर करून किंवा त्यांची मदत घेऊन आपली कामे केली आहेत.
  4. बैल चार वर्षांत प्रौढ होतात आणि ते 15 वर्षांपर्यंत जगू शकतात.
  5. बैलाला नांगरणीची सूचना देणार्‍याला “बुलोकी” म्हणतात.
  6. या प्राण्याच्या वेगवेगळ्या प्रजाती जगाच्या वेगवेगळ्या भागात आढळतात.
  7. प्राचीन काळामध्ये बैलगाड्यांचा वापर केला जाई तो बैलांमुळेच शक्य होता.
  8. बैल एक कष्टकरी प्राणी मानला जातो.
  9. बैल त्याच्या शिंगांचा वापर आपल्या शत्रूपासून बचावासाठी करतात.
  10. बैलांना जड आणि कष्टाचे काम करण्यासाठी प्रशिक्षण दिले जाते.

बैलांचा वापर (Uses of ox)

आपल्याकडे तर पाळीव कुत्रा असेलच जो त्याच्या मालकाच्या आदेशांनुसार कृती करुन मालकाला प्रसन्न करतो. बैल हे पाळीव कुत्र्यांसारखेच असतात कारण ते आपल्या मालकांच्या आदेशांना प्रतिसाद देतात. शेतकऱ्याकडे विविध संकेत असतात त्या संकेतांचा वापर करून ते विविध कामे बैलांकडून करून घेतात आणि बैलही आपल्या मालकाच्या आदेशाचे पालन करतो. संकेत म्हणजे शेतकरी बैलांना समजेल असे शब्द बोलतात किंवा त्यांना समजेल अशा हालचाली करतात. लोकांनी 6,000 वर्षांहून अधिक काळ काम करण्यासाठी बैलांचा वापर केला आहे. चला तर मग बैल शेतकऱ्याच्या आज्ञांवर कोणती कामे करतात त्याकडे एकदा नजर टाकूया.

Also Read:  घोडा - Horse Information in Marathi

बैलांविषयी महत्वाची गोष्ट म्हणजे ते आपल्या शक्तीचा उपयोग शेतात वापरल्या जाणार्‍या भारी वॅगन आणि भारी यंत्रणा खेचण्यासाठी करतात. ते सिंचनासाठी जड उपकरणे एका ठिकाणाहून दुसऱ्या ठिकाणी हलविण्यास मदत करतात तसेच पिकाची रोपणी करण्यासाठी शेतात नांगरणी करतात. काही कामासाठी फक्त एक बैल आवश्यक असतो. तथापि, अवजड कामे करण्यासाठी बैल समूहामध्येदेखील कार्य करू शकतात.

जेव्हा आपण एक्सप्रेसवेवर 18-चाकी ट्रक पाहतो तेव्हा या ट्रक आपल्याला माल किंवा साहित्य एका ठिकाणाहून दुसर्‍या ठिकाणी नेतांना दिसतात. या मोठ्या आणि शक्तिशाली ट्रकचा शोध लागण्यापूर्वी लोक बैलांच्या पथकांचा वापर माल वाहतुकीसाठी करत असत.


बैलांचा आहार (Diet of Ox)

बैल हे शाकाहारी आहेत, याचा अर्थ ते गवत किंवा भाजीपाला खातात. ते सहसा शेतात राहतात अशा शेतात सहज मिळालेले धान्य बैल खातात. बैल ते राहतात त्या ठिकाणी उपलब्ध गवत आणि तत्सम इतर वनस्पती देखील खातात.


बैलगाडी (Bullock cart)

बैलगाडी हे दुचाकी किंवा चार चाकांचे वाहन आहे. हे जगातील बर्‍याच भागांमध्ये प्राचीन काळापासून वाहतुकीचे साधन म्हणून वापरले जात होते आणि काही दुर्गम भागांमध्ये ते आजही वापरले जाते.

विशेषत: माल वाहून नेण्यासाठी बैलगाडी एक किंवा अनेक बैलांच्या मदतीने ओढली आहे. गाडी दोन किंवा जास्त बैलांच्या समूहाला साखळीच्या सहाय्याने जोडली जाते, परंतु एक किंवा दोन बैलांसाठी दोरी वापरली जाऊ शकते. चालक आणि इतर प्रवासी गाडीच्या पुढील बाजूस बसतात, आणि भार मागच्या बाजूला ठेवला जातो. मालवाहूमध्ये सहसा कृषीप्रधान वस्तू आणि लाकूड यांचा समावेश असतो.


बैलपोळा (Bail Pola)

शेतकऱ्यांच्या जीवनात बैल व इतर गुरे महत्वाची भूमिका बजावतात. या प्राण्यांचे आभार मानण्यासाठी आणि त्यांची मेहनत साजरी करण्यासाठी महाराष्ट्र, छत्तीसगड, मध्य प्रदेश, तेलंगणा आणि कर्नाटकमधील शेतकरी बैलपोळा हा सण साजरा करतात.

बैलपोळा हा सण सामान्यतः पावसाळ्याच्या पेरणीनंतर साजरा केला जातो, जो ऑगस्टच्या शेवटी किंवा सप्टेंबरच्या सुरूवातीला हा सण येतो. यावर्षी हा उत्सव 6 सप्टेंबर सोमवारी साजरा केला जाईल.

Also Read:  चित्ता - Cheetah Information in Marathi

हा दिवस साजरा करण्यासाठी, लोक शेती व शेतीविषयक कामांमध्ये बैलांच्या मदतीसाठी त्यांचे आभार मानतात आणि त्यांची प्रशंसा करतात. ते या प्राण्यांना फुलांनी सुंदर सजवतात. पोळ्याची तयारी एक किंवा दोन दिवस अगोदरच सुरू होते. बैलांची अंघोळ घातली जाते, त्यांची शिंगे रंगवली जातात, त्यांच्या दोर्‍या बदलल्या जातात आणि नवीन घंट्यांनी त्यांना सुशोभित केले जाते.

या दिवशी शेतकरी स्वतःही काम करीत नाही आणि बैलांनाही विश्रांती देतो. या दिवशी महिला घरासमोर सुंदर रांगोळ्या काढतात, दरवाजाच्या वरती फुलांचे तोरण बांधले जाते, पूजा थाळी तयार करुन बैलांची पूजा केली जाते.

शेतकरी कुटुंबातील सदस्य बैलांच्या पायाला स्पर्श करुन आशीर्वाद घेतात. त्यानंतर या प्राण्यांची आरती करण्यापूर्वी त्यांना वेगवेगळ्या प्रकारचे धान्य खायला दिले जाते.


बैलांच्या विविध जाती (Breeds of OX)

ओंगोले बैल (Ongole cattle)

ओंगोले बैल ही एक देशी बैलांची जात असून ती मुळची आंध्र प्रदेश राज्यातल्या प्रकाशम जिल्ह्यातील आहे. ही गुरे त्यांची शक्ती व आक्रमकतेमुळे मेक्सिको आणि पूर्व आफ्रिकेच्या काही भागांत बैलांच्या लढाईत वापरली जातात. आंध्र प्रदेश आणि तामिळनाडूमध्ये पारंपारिक बैलांच्या शर्यतीत हे बैल भाग घेतात. पशुपालक बैलांच्या लढाऊ क्षमतेची पडताळणी करून प्रजननासाठी योग्य जात निवडतात.

कृष्णा खोरे (Krishna Valley)

कृष्णा खोरे ही जनावरांची एक भारतीय जात आहे. ही जात मूळ कृष्णा, घाटप्रभा आणि मालप्रभा नद्यांच्या खोऱ्यातील आहे. ही नुकतीच प्रजनन केलेली एक नवीन जाती आहे, एकोणिसाव्या शतकाच्या उत्तरार्धात शेतीच्या उद्देशाने प्रजनन केलेली ही जात आहे.

कनगयाम गुरे (Kangayam cattle)

कनगयाम किंवा कंगेयम ही दक्षिण भारतातील तामिळनाडू राज्यातील बैलांची एक भारतीय जाती आहे. तमिळनाडू आणि केरळच्या सीमेजवळील कोयंबतोरच्या आसपासचा हा प्रदेश आहे. आणि त्याचे क्षेत्र विस्तृत प्रमाणात पसरलेले आहे. बैलांच्या या जातीचे नाव कनगयाम शहराच्या नावातून घेण्यात आले आहे. या जातीला कंगनाड किंवा कोंगू असेही म्हटले जाते.

Also Read:  बोअर शेळी - Boer Goat Information in Marathi

हल्लीकर (Hallikar)

हल्लीकर ही मूळ कर्नाटक राज्यातील बैलांची एक भारतीय जाती आहे. दक्षिण कर्नाटकच्या म्हैसूर, मांड्या, हसन आणि तुमकूर जिल्ह्यांच्या पारंपारिक हल्लीकर पट्ट्यात ही जात आढळते.

अमृत महल (Amrit Mahal)

अमृत ​​महल ही गोवंशाची एक प्रजाती आहे जी भारतातील कर्नाटकमधील म्हैसूरच्या पुर्वेकडील भागात आढळते. ही जात हल्लीकर जातीतूनच उदयास आली आहे आणि हगालवाडी आणि चित्रदुर्ग या जातींशी संबधित आहे. मुख्यत: युद्धातील सुसज्ज वाहतुकीसाठी प्रजनन केलेले हे बैल त्यांच्या उत्तम सहनशक्ती आणि गतीसाठी उल्लेखनीय आहेत. त्यांचे डोके मध्यभागी मोठे आणि कपाळाकडे फुगीर असते.

खिल्लारी गुरे (Khillari cattle)

खिल्लारी ही गुरांची जात आहे. ही जात बोस इंडिकस उप-प्रजातीचे सदस्य आहेत. ही जात मूळची महाराष्ट्रातील सातारा, कोल्हापूर आणि सांगली भागातील असून भारतातील कर्नाटकातील विजापूर, धारवाड आणि बेळगाव जिल्ह्यात आढळते. या जातीने उष्णदेशीय व दुष्काळजन्य परिस्थितीशी चांगले जुळवून घेतले आहे. स्थानिक शेतकरी समुदायाने त्यांच्या शेतीतील अडचणी हाताळण्याच्या क्षमतेमुळे त्यांना अनुकूलता दर्शवली. परंतु ही जाती कालांतराने कमी होत आहे

हेअरफोर्ड गुरे (Hereford cattle)

इंग्लंडच्या वेस्ट मिडलँड्स येथील हेअरफोर्डशायर येथील हेअरफोर्ड ही जात जनावरांची एक ब्रिटिश जाती आहे. ती बर्‍याच देशांमध्ये पसरली आहे. हेअरफोर्ड जातीची जनावरे जगभरातील पन्नास पेक्षा जास्त राष्ट्रांमध्ये पाच दशलक्षाहून अधिक आहेत. ही प्रजाती सर्वप्रथम 1817 मध्ये ब्रिटनमधून केंटकीमध्ये निर्यात केली गेली होती.


काय शिकलात?

आज आपण Ox Information in Marathi बैल माहिती मराठीत पहिली आहे. पोस्ट वाचल्याबद्दल मनापासून धन्यवाद.


Share: 10

About Author:

Marathi Encyclopedia ही अशी जागा आहे, जिथे तुम्हाला सर्व प्रकारची माहिती उत्तम रीतीने मराठीमध्ये उपलब्ध करून देण्याचा आम्ही पुरेपूर प्रयत्न करतो. आम्ही नेहमी तुम्हाला खरी आणि खात्रीपूर्ण माहिती पुरवतो.

Leave a Comment