गुलाब – Rose Flower Information in Marathi

Rose Flower Information in Marathi गुलाब हे एक अत्यंत लोकप्रिय फुल आहे. ते अनेक रंगांमध्ये उपलब्ध आहेत. पण मुख्यत: लाल, पिवळे आणि गुलाबी गुलाब जास्त लोकप्रिय आहेत. गुलाबाला समतोलाचे प्रतीक मानले जाते. गुलाबामध्ये एक आकर्षक आणि एक आनंददायी गंध असतो. गुलाबाचे फूल त्याच्या सौंदर्यासाठी जगभर प्रसिद्ध आहे. गुलाब ही एक सामान्य वनस्पती आहे आणि बहुतेक प्रत्येक बागेत ती आढळते. त्यांना बाग गुलाब म्हणूनही ओळखले जाते.

Rose Flower Information in Marathi

अनुक्रमणिका ( Show )

Rose Flower Information in Marathi गुलाब फुलाची माहिती मराठी

उत्सव आणि विशेष प्रसंगी सजावटीच्या उद्देशाने गुलाबच्या पाकळ्या आणि फुले वापरली जातात. गुलाबाची फुले खूप कोमल असतात आणि आपल्याला कोमलतेने वागण्यास प्रेरित करतात. दरवर्षी 12 फेब्रुवारी रोजी गुलाब दिन साजरा केला जातो. गुलाबांचे औषधी उपयोगही आहेत आणि गुलाबाचे पाणी डोळ्यांना वेदनांपासून मुक्त करते. सदाहरित गुलाब प्रत्येक हंगामात फुलतात, तर हंगामी गुलाब फक्त वसंत ऋतूत फुलतात.

वैज्ञानिक वर्गीकरण (Scientific Classification)
किंगडम प्लाँटी
क्लेडः ट्रॅकोफाइट्स, अँजिओस्पर्म्स, युडिकॉट्स,
रोझिड्स
ऑर्डर रोजेल्स
कुटुंब रोसासी
उपकुटुंब रोसॉईडी
जमाती रोझे
प्रजाती रोझा

गुलाबांविषयी रोचक तथ्ये (Interesting Facts About roses)

  1. जगातील सर्वात प्राचीन जिवंत गुलाब 1000 वर्ष जुने असल्याचे मानले जाते.
  2. सॅन ओनोफ्रे, कॅलिफोर्नियामधील निकिता के. रुल्हॉक्सॉफस्कीने आतापर्यंतचा सर्वात मोठा गुलाब म्हणून ओळखल्या जाणाऱ्या गुलाबाचे प्रजनन केले होते.
  3. जगातील सर्वात महागडे गुलाब हे 2006 मध्ये प्रसिद्ध गुलाब ब्रीडर डेव्हिड ऑस्टिन यांचे ज्युलियट नामक गुलाब आहे. या गुलाबाची पैदास करण्यासाठी एकूण 15 वर्षे लागली आणि 5 दशलक्ष डॉलर्सचा खर्च झाला.
  4. गुलाबाचे झाड बरेच उंच वाढू शकते. आतापर्यंतचे सर्वात उंच गुलाबाचे झाड 23 फूट (7 मीटर) उंच वाढले आहे.
  5. गुलाबाच्या 100 हून अधिक प्रजाती आहेत.
  6. गुलाब एका फळाच्या रूपातही वाढते. या फळाला गुलाब हिप म्हणतात.
  7. काही गुलाबांच्या प्रजातींचे गुलाब हिप व्हिटॅमिन सी ने परिपूर्ण असल्याचे मानले जाते.
  8. प्राचीन रोमी लोक गुलाबांचा उपयोग खोलींच्या सजावटीसाठी करीत असत आणि काहीवेळा हार बनवण्यासाठी या फुलांचा वापर करीत असत.
  9. गुलाब फार काळ जगू शकतात. माणसाला 35 दशलक्ष वर्षांपूर्वीचे गुलाब जीवाश्मही सापडली आहेत.
Also Read:  मोगरा - Mogra Flower Information in Marathi

गुलाबांचे उपयोग (Uses Of Roses)

सुगंधी द्रव्ये आणि उत्पादने बनवण्यसाठी (Preparation of Perfumes and Scented Products)

परफ्यूम आणि इतर सुगंधित पदार्थ तयार करण्यासाठी गुलाबाची फुले मुख्य घटक म्हणून वापरली जातात. अत्तरे, रूम फ्रेशनर्स इत्यादी उत्पादने तयार करण्यासाठी नैसर्गिक सुगंध असल्यामुळे गुलाबांचा वापर मोठ्या प्रमाणात केला जातो.

सौंदर्यप्रसाधने (Cosmetics)

मुरुम काढून टाकण्यासाठी आणि केसांच्या वाढीस उत्तेजन देण्यासाठी गुलाब खरं तर वरदानच आहे. पाण्याबरोबर वाळलेल्या गुलाबांच्या पाकळ्या स्वच्छ आणि सुंदर त्वचेसाठी चमत्कारी ठरू शकतात.

भावना व्यक्त करण्यासाठी (Expressing Feelings)

हृदय जे सुचवते ते कबूल करण्याचा उत्तम मार्ग म्हणजे फुले. आपण एखाद्या कर्तृत्त्वाबद्दल एखाद्याचे अभिनंदन करण्यासाठी किंवा त्याबद्दल मनापासून आनंद व्यक्त करण्यासाठी गुलाबाची फुले वापरली जातात.

पाककृती (Culinary Purposes)

अमाप औषधी उद्देशासह, गुलाबाचे स्वयंपाकातही खूप उपयोग आहेत. गुलाब सिरप, गुलाब सार, गुलाब पाकळ्या जाम आणि फ्लेव्हरिंग एजंट्स यासारखी विविध प्रकारची उत्पादने गुलाबाचा वापर करून तयार केली जातात.

सजावटीसाठी (For Decoration)

एखाद्या शुभ विवाहापासून ते अंत्यसंस्कार सोहळ्यापर्यंत एकटे गुलाबच सजावटीच्या सर्व उद्देशांना पूर्ण करते. गुलाबाचा लाल रंग, प्रेमाचा रंग आणि रक्ताचा रंग आहे.

वैद्यकीय वापर (Medicinal Use)

गुलाबाचे त्याच्या सुंदर देखाव्यासह औषधी उपयोगही आहेत. हे अँटिसेप्टिक, अँटी-ऑक्सिडेंट असल्याचे प्रमाणित आहे आणि व्हिटॅमिन ए, बी3, सी, डी आणि ई चे समृद्ध स्रोत आहे. गुलाबाच्या फुलांपासून तयार होणारी विविध उत्पादने आपल्याला नैराश्यात सुखदायक परिणाम प्रदान करतात.

अलंकारिक वापर (Ornamental Use)

जर आपण भारतीय पौराणिक कथेतील गुलाबाच्या शोभेच्या वापराची मुळे शोधून काढली तर आपल्याला खरोखरच उपयोगी अशा दीर्घ-लपवलेल्या गोष्टी सापडतील. गुलाब त्यांच्या उच्च भव्यतेमुळे आणि दृश्यास्पद देखाव्यामुळे मोठ्या प्रमाणात वाढवली जातात.


गुलाबपाण्याचे फायदे आणि उपयोग (Rose Water Benefits and Uses)

  1. गुलाबपाणी वाफेसह गुलाबच्या पाकळ्यांच्या डिस्टिलिंगद्वारे तयार केले जाते. गुलाबपाणी सुवासिक असते आणि कधीकधी हे रसायनाने भरलेल्या परफ्यूमला पर्याय म्हणून सौम्य नैसर्गिक सुगंध म्हणून वापरले जाते.
  2. गुलाबपाण्याचा सर्वात मोठा फायदा म्हणजे त्याचा मजबूत दाहक गुणधर्म. हे गुणधर्म अंतर्गत आणि बाह्य दोन्ही प्रकारच्या अनेक आजारांवर उपचार करू शकतात. हे एक्झामा किंवा रोझेसियाची चुरचुर शांत करण्यासदेखील मदत करू शकते.
  3. डॉक्टर अनेकदा घसा खवखवण्याकरिता प्रतिजैविक लिहून देतात, परंतु आपण गुलाबपाणीदेखील वापरून पहिले पाहिजे. पारंपारिकपणे घश्यातील चुरचुरीकरिता गुलाबपाण्याचा वापर एक विश्वनीय स्त्रोत केला जातो.
  4. गुलाबपाणी हजारो वर्षांपासून सौंदर्य उत्पादन म्हणून वापरले जात आहे, यामुळे आपल्या चेहऱ्याचा रंग सुधारतो आणि त्वचेचा लालसरपणा कमी होतो.
  5. गुलाबपाण्यामध्ये शक्तिशाली एंटीसेप्टिक गुणधर्म आहेत, जे संक्रमणांना प्रतिबंधित आणि त्यांच्यावर उपचार करू शकतात. यामुळे, बहुतेकदा विविध प्रकारच्या नैसर्गिक आणि औषधी उपचारांमध्ये गुलाबाच्या पाण्याचा समावेश केला जातो.
  6. गुलाबच्या पाकळ्या आणि गुलाबाच्या तेलात बरीच शक्तिशाली अँटिऑक्सिडेंट्स असतात, ज्या पेशींना नुकसानापासून वाचवितात. एका अभ्यासानुसार असे आढळले की या अँटीऑक्सिडंट्समध्ये संभाव्य लिपिड पेरोक्सिडेशन इनहिबिरेटरी प्रभाव होता. हे मानव शरीरातील पेशींना परिणामस्वरूप शक्तिशाली संरक्षण प्रदान करतात.

गुलाब चहाचे फायदे आणि उपयोग (Uses and Benefits of Rose Tea)

  1. गुलाब चहा नैसर्गिकरित्या चहाच्या पानांत किंवा कॉफीच्या बियांत असणाऱ्या उत्तेजक द्रव्यापासून मुक्त असतो आणि तो काही सामान्य गरम कॅफिनेटेड पेय पदार्थांना उत्तम पर्याय आहे.
  2. गुलाब चहा प्रामुख्याने पाण्याने बनलेला असतो. या कारणास्तव, दररोज एक किंवा अधिक कप पिणे आपल्या एकूण पाण्याच्या प्रमाणात महत्त्वपूर्ण योगदान देऊ शकते.
  3. अँटीऑक्सिडेंट्स अशी संयुगे आहेत जी मुक्त पेशीसमूहांच्या प्रभावाचा सामना करण्यास मदत करतात. मुक्त पेशी समूह प्रतिक्रियाशील रेणू आहेत ज्यामुळे पेशींचे नुकसान होते आणि ऑक्सिडेटिव्ह तणाव निर्माण होतो, जे अनेक रोग आणि अकाली वृद्धत्वाशी संबंधित आहे. गुलाब चहामधील अँटीऑक्सिडेंटचे मुख्य स्रोत पॉलीफेनॉल आहेत.
  4. गुलाब चहामुळे वेडेपणा आणि जप्तीवर उपचार यासारखे मानसिक फायदे होतात.
  5. विश्रांती, तणाव कमी करणे आणि प्रतिरोधक प्रभावासाठी गुलाब चहा उपयुक्त आहे.
Also Read:  मोगरा - Mogra Flower Information in Marathi

गुलाबांचे वेगवेगळे रंग आणि त्यांचे अर्थ (Different colors of roses and their meanings)

लाल गुलाब (Red Rose)  

लाल गुलाब हे सर्वात पारंपारिक फूल आहेत. हा रंग प्रणय, प्रेम, सौंदर्य आणि परिपूर्णतेचे प्रतिनिधित्व करतो. असे म्हटले जाते की गडद लाल गुलाब नम्रता किंवा नकळत सौंदर्य दर्शवितो.

केशरी गुलाब (Orange Rose)

केशरी गुलाब तेजस्वी, अग्निमय नारिंगी जीवन, उर्जा, उत्कटता आणि उत्साहाचे प्रतिनिधित्व करते. पिचसारख्या शेड्सचा वापर प्रामाणिकपणा किंवा कृतज्ञता व्यक्त करण्यासाठी केला जातो, तर पेस्टल पीच एक सामान्य रंग मानला जातो.

पिवळा गुलाब (Yellow Rose)

पिवळे गुलाब उबदारपणा मैत्री, आनंद आणि उल्हासाचे प्रतीक आहे. ही फुलं स्मरण किंवा प्रेमाचे चिन्ह म्हणूनही वापरता येतात.

पांढरा गुलाब (White Rose)

पांढरे गुलाबाचे विविध अर्थ आहेत, ज्यात शुद्धता, निरागसपणा, कृपा आणि नम्रता यांचा समावेश आहे. कारण ही फुले लग्नातील वापरासाठी प्रदीर्घ काळापासून लोकप्रिय आहेत, म्हणूनच ती नवीन सुरुवात आणि होतकरू प्रेमाचे प्रतिनिधित्व करण्यासाठी देखील वापरली जातात.

गुलाबी गुलाब (Pink Rose)

एखाद्याचा परिष्कृतपणा, अभिजातपणा किंवा स्त्रीत्वाचे कौतुक व्यक्त करण्यासाठी गुलाबी गुलाब दिले जाते. गुलाबी रंगाच्या गडद छटा कौतुकाची भावना व्यक्त करतात, तर फिकट गुलाबी रंगाचे गुलाब सामान्यत: कौतुक, आनंद किंवा सौम्यतेची भावना व्यक्त करण्यासाठी वापरली जातात.

लव्हेंडर गुलाब (Lavender Rose)

फुलांच्या भाषेत, लैव्हेंडर गुलाब एखाद्याने आपण त्यांच्याद्वारे मोहित झालो आहोत हे सागण्यासाठी वापरले जाते. ते पहिल्या दृष्टीक्षेपात इच्छा आणि प्रेमाचे प्रतिनिधित्व देखील करते.


भारतीय गुलाबाच्या जाती (Indian Roses varieties)

रॅम्बलर गुलाब (rambler rose)

रॅमब्लिंग गुलाब जोमदार झुडुपे आहेत ज्यात रोपाच्या पायथ्यापासून लांबलचक आणि लवचिक देठ असते व ती आर्कोवेज आणि पर्गोलापेक्षा ट्रेलीसवर (वेलींसारख्या वनस्पतींना आधार म्हणून वापरण्यात येणारी जाळीदार ताटी) प्रशिक्षण देण्यास सोपी असतात.

टू-टोन लाल गुलाब (Two-Tone Red Rose)

ते एखाद्या परीकथामध्ये असल्यासारखे दिसते. ‘डबल डिलाईट’ ही एक हायब्रीड गुलाबांच्या चहाची लागवडीसाठी वापरली जाणारी गुलाबाची प्रजाती आहे जी पिवळ्या किंवा पांढर्‍या रंगाचे केंद्र आणि कोरल किंवा स्ट्रॉबेरी लाल रंगाच्या पाकळ्यासह सुंदर मोहक गुलाब तयार करते.

पिच गुलाब (Peach Rose)

पीच रंगाचा गुलाब गोड असतो आणि तो प्रामाणिकपणा आणि कृतज्ञतेचे प्रतिक आहे. तसेच तो आपल्या भावनांच्या सत्यतेचेही प्रतिनिधित्व देखील करते. “धन्यवाद” म्हणण्यासाठी आणि मित्र किंवा कुटुंबातील सदस्याबद्दल सहानुभूती दर्शविण्यासाठी ही वापरली जातात.

जर्दाळू गुलाब (Apricot Rose)

रोजा ‘अप्रिकॉट नेक्टर’ ही एक संकरित चहा गुलाबांची प्रजाती आहे, जीचे 1964 पूर्वी युजिन बोयनर याने प्रजनन केले होते. ही वनस्पती वाढवण्यास खूप सोपी मानली जाते आणि आकर्षक फिकट  जर्दाळू गुलाबी रंगासाठी ती सुप्रसिद्ध आहे. 1966 मध्ये या प्रजातीला ऑल-अमेरिका रोज सेलेक्शन्स (एएआरएस) विजेता म्हणून घोषित करण्यात आले होते.

लाल गुलाब (Red Rose)

लाल गुलाब प्रेम आणि प्रणयरम्याचे प्रतीक आहेत. लाल गुलाब कृतज्ञता, कृपा, प्रशंसा आणि आनंद यांचे प्रतीक आहे.

बहु-रंगी गुलाब (Multi-Color Rose)

इंद्रधनुष्य गुलाब (rainbow rose) एक असे गुलाब आहे ज्याच्या पाकळ्या कृत्रिमरित्या रंगीत केल्या जातात. ही पद्धत गुलाबाच्या नैसर्गिक प्रक्रियांचा उपयोग करते ज्याद्वारे त्यांच्या देठावर पाणी ओढले जाते. देठ विभाजित करून आणि प्रत्येक भाग वेगवेगळ्या रंगाच्या पाण्यात बुडवून, रंग पाकळ्यामध्ये भरले जातात ज्याचा परिणाम म्हणजे बहुरंगी गुलाब तयार होतो.

Also Read:  मोगरा - Mogra Flower Information in Marathi

भारतातील काही गुलाब बागा (Top Rose Gardens of India)

राष्ट्रीय गुलाब बाग, दिल्ली (National Rose Garden, Delhi)

दूतावास परिसरात वसलेले, दक्षिण दिल्लीच्या चाणक्यपुरी येथे नॅशनल रोज गार्डन ही भारतातील गुलाब बाग आहे. जगभरातील बागेतल्या विविध प्रकारच्या गुलाबाच्या सुंदर प्रजाती या बागेत पाहायला मिळतात.

झाकीर हुसेन रोझ गार्डन, चंदीगड (Zakir Hussain Rose Garden, Chandigarh)

झाकीर हुसेन रोज गार्डन हे चंदीगड गुलाब गार्डन म्हणूनही ओळखले जाते. ही बाग चंदीगड शहरात आहे. निसर्गाच्या सुंदर भेटवस्तू विश्रांती, विश्रांतीची आणि प्रशंसा करण्याची इच्छा असलेल्या लोकांसाठी हे एक आदर्श ठिकाण आहे. उत्कृष्ट सौंदर्य आणि विलक्षण आकर्षण असलेल्या येथील गुलाबांच्या प्रजाती येथे भेट देणाऱ्या व्यक्तीचे मन प्रफुल्लीत करतात.

शासकीय गुलाब बाग, ऊटी (Government Rose Garden, Ooty)

पूर्वी जयललिता रोझ गार्डन म्हणून ओळखली जाणारी, ही बाग ऊटीच्या एल्क टेकडीच्या उतारावर आहे. 2200 मीटर उंचीवर हे उद्यान मे 1995 मध्ये भरलेल्या फ्लॉवर शोच्या वर्धापन दिनानिमित्त उभारण्यात आले होते. हे 10 एकर जागेवर पसरलेली ही बाग ऊटी मधील सर्वात मोठे पर्यटन आकर्षण आहे.


गुलाब कसे वाढवायचे? (How to Grow Roses?)

गुलाब नीट जगण्यासाठी, दररोज किमान सहा तास सूर्य मिळणारी जागा निवडणे महत्वाचे आहे. गुलाब रोपसुद्धा चांगल्या निचरा झालेल्या, सुपीक जमिनीतच लावणे आवश्यक आहे. गुलाब वसंत ऋतूच्याआधी लावले जाते. गुलाबाच्या रोपाला जमिनीत लावण्यापूर्वी त्यांना 24 तास पाण्यात ठेवावे.

रोपाची मुळे आणि गुलाबाचे रोप सुमारे 2 फूट (61 सें.मी.) जमिनीत किंवा कुंडीमध्ये खोल लावणे आवश्यक आहे, जमिनीत मुळे सामावण्यासाठी पुरेसा मोठा खड्डा असला पाहिजे. नंतर मातीने खड्डा बुजवून टाका, त्यात चांगले कुजलेले खत घाला. नंतर झाडाच्या पायथ्याभोवती अतिरिक्त माती टाका. लक्षात घ्या की सक्रियपणे वाढणार्‍या गुलाबांसाठी हे आवश्यक नाही.


गुलाबांची काळजी कशी घ्यावी? (How to Take Care of Roses?)

गुलाबाच्या चांगल्या वाढीसाठी त्यांची काळजी घेणे आवश्यक आहे, विशेषत: जेव्हा जेव्हा पाणी देण्याची वेळ येते तेव्हा. गुलाबासाठी वसंत ऋतूपासून किंवा वसंत ऋतूत लागवडीच्या सुरूवातीस, वाढत्या हंगामात दररोज किमान एक इंच (2.5 सें.मी.) पाणी आवश्यक असते.

नवीन वाढीस सुरवात होण्यापूर्वी वरतून पाणी देणे योग्य असले तरी बहुतेक वेळा नळी किंवा तत्सम माध्यमांचा वापर करून थेट मातीत या वनस्पतींना पाणी देणे अधिक चांगले आहे. काळे डाग आणि पावडर बुरशीसारख्या बुरशीजन्य रोगांकरिता गुलाबाचे रोप फारच संवेदनशील असते, खासकरुन जेव्हा जेव्हा त्यांची पाने खूप ओली असतात.

खतांवर दिलेल्या सूचना काळजीपूर्वक पाळून गुलाबाला खत देखील वसंत ऋतूमध्ये द्यावे. तथापि, प्रत्येक वसंत ऋतूमध्ये चांगले खत देणे हे सहसा पुरेसे असते. ओले गवत आणि पालापाचोळा आपल्या गुलाबाच्या रोपातील ओलावा टिकवून ठेवण्यास मदत करतो आणि हिवाळ्यापासून त्याचे संरक्षण देखील करतो.

रोपांची काळजी घेण्यात रोपाची छाटणी करणे हा आणखी एक महत्वाचा पैलू आहे. वसंत ऋतूमध्ये एकदा पानांच्या कळ्या दिसल्या की हे केले जाते. कळ्याच्या डोळ्यांवरील सुमारे 1/4 इंच (6 मिमी.) छाटणी करा आणि कोणत्याही डहाळ्या किंवा झाडाच्या आरोग्यासाठी घातक अशा फांद्या छाटून टाका.

गुलाबाची बाग सुरू करणे आणि गुलाबांची काळजी कशी घ्यावी हे जाणून घेणे खूप अवघड नाही. खरे तर, आपण विचार करता त्यापेक्षा हे फार सोपे आहे. फक्त त्यांना आवश्यक आहे ते सर्व त्यांना द्या. मग ते तुम्हाला मोहोरांचे मोहक सौंदर्य आणि त्यांचा सुगंध बक्षीस म्हणून देतील.


काय शिकलात?

आज आपण Rose Flower Information in Marathi गुलाब फुलाची माहिती मराठीत पहिली आहे. पोस्ट वाचल्याबद्दल मनापासून धन्यवाद.


Share: 10

About Author:

Marathi Encyclopedia ही अशी जागा आहे, जिथे तुम्हाला सर्व प्रकारची माहिती उत्तम रीतीने मराठीमध्ये उपलब्ध करून देण्याचा आम्ही पुरेपूर प्रयत्न करतो. आम्ही नेहमी तुम्हाला खरी आणि खात्रीपूर्ण माहिती पुरवतो.

Leave a Comment